पहाडी जिल्लामा कृषि र पशुपालन ग्रामीण अर्थतन्त्रका प्रमुख आधार हुन्।
विशेषगरी तेह्रथुमको लालीगुराँस नगरपालिका–१ डाँडाखर्कका किसानका लागि दुग्ध
उत्पादन केवल परम्परागत पेशा मात्र होइन, परिवारको नियमित आम्दानीको मुख्य स्रोत बनेको छ। तर, उत्पादन भएको दूध समयमै चिस्यान
गर्न नसक्दा बिग्रिने, गुणस्तर
घट्ने र उचित मूल्य नपाउने समस्या किसानले वर्षौँदेखि भोग्दै आएका थिए।
यही समस्याको दीर्घकालीन समाधानका रूपमा लालीगुराँस दुग्ध उत्पादन
सहकारी संस्था लिमिटेडले एक हजार लिटर क्षमताको पुरानो चिलिङ भ्याटलाई विस्तार गरी
तीन हजार लिटर क्षमताको आधुनिक चिस्यान केन्द्र सञ्चालनमा ल्याएको छ। नगरपालिका, प्रदेश सरकार र सहकारी संस्थाको
साझेदारीमा करिब ९ लाख ८५ हजार रुपैयाँको लगानीमा भएको यो विस्तारले स्थानीय दुग्ध
व्यवसायमा नयाँ आशा जगाएको छ।
पहाडी क्षेत्रमा सडक, दूरी
र यातायातका चुनौतीका कारण दूध उत्पादन गरेलगत्तै बजारसम्म पुर्याउन कठिन हुन्छ।
चिस्यानको पर्याप्त व्यवस्था नहुँदा किसानले उत्पादन गरेको दूध बिग्रिने जोखिम
उच्च रहन्थ्यो। अब भने पर्याप्त भण्डारण क्षमता उपलब्ध भएपछि दूध सुरक्षित राख्न, गुणस्तर कायम गर्न र बजार
व्यवस्थापनलाई थप प्रभावकारी बनाउन सहज भएको छ।
हाल सहकारीमार्फत दैनिक करिब एक हजार ६ सय लिटर दूध संकलन हुँदै आएको छ।
अधिकांश दूध तरहरा स्थित
कामधेनु डेरीमा बिक्री हुने गरेको छ भने केही दूध स्थानीय स्तरमै छुर्पी उत्पादनका
लागि प्रयोग गरिन्छ। चिलिङ भ्याटको क्षमता बढेसँगै भविष्यमा उत्पादन वृद्धि भए पनि
भण्डारणको समस्या नहुने विश्वास किसानले गरेका छन्।
डाँडाखर्कका किसानहरू पछिल्ला वर्षहरूमा व्यावसायिक पशुपालनतर्फ आकर्षित
भएका छन्। सहकारीमा आबद्ध १८३ जना शेयर सदस्यले ३ सय ५० भन्दा बढी उन्नत जातका गाई
पालिरहेका छन्। स्थानीय किसान डम्वर बहादुर दाहालजस्ता कृषकले दूध
बिक्रीबाट मात्र मासिक ८० देखि ९० हजार रुपैयाँसम्म आम्दानी गरिरहेका छन्। यसले
दुग्ध व्यवसाय गाउँको आर्थिक समृद्धिको महत्वपूर्ण आधार बन्दै गएको स्पष्ट देखाउँछ।
चिस्यान केन्द्रको क्षमता विस्तारले किसानलाई तत्काल राहत मात्र दिएको
छैन, थप उत्पादन गर्न र व्यवसाय
विस्तार गर्न पनि प्रेरित गरेको छ। सुरक्षित बजार, गुणस्तरीय उत्पादन र भरपर्दो भण्डारणको
सुनिश्चितताले युवाहरूलाई समेत पशुपालनतर्फ आकर्षित गर्ने सम्भावना बढेको छ।
यससँगै लालीगुराँस नगरपालिकाले सञ्चालन गरिरहेको अर्गानिक कृषि
अभियानलाई पनि दुग्ध व्यवसायले बल पुर्याएको छ। पशुपालनबाट उत्पादन हुने गोबर र
जैविक मलको प्रयोगले रासायनिक मलमा निर्भरता घटाउँदै दिगो कृषि प्रणाली विकासमा
योगदान पुर्याइरहेको छ।
वास्तवमा, डाँडाखर्कमा
चिलिङ भ्याटको क्षमता तीन गुणाले विस्तार हुनु एउटा प्रविधि थपिनु मात्र होइन। यो
स्थानीय किसानको श्रमको सम्मान, उत्पादनको
सुरक्षा, आम्दानीको स्थायित्व र
ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई आत्मनिर्भर बनाउने दिशामा भएको महत्वपूर्ण कदम हो। यस्ता
पूर्वाधारमा निरन्तर लगानी गर्न सके पहाडी क्षेत्रको दुग्ध उत्पादनले अझ ठूलो
व्यावसायिक उचाइ हासिल गर्ने विश्वास गर्न सकिन्छ।
